Telemann, Georg Philipp Międzynarodowy Festiwal Muzyki Współczesnej Warszawska Jesień

przejdź do treści

ur. w 1681 w Magdeburgu, zm. w 1767 w Hamburgu. Był jednym z najbardziej płodnych kompozytorów w historii muzyki. Jego wszechstronny dorobek obejmuje ponad trzy tysiące kompozycji, z których połowa zaginęła, a większość nie była wykonywana od XVIII w. W latach 1708–50 skomponował 1043 kantaty kościelne oraz 600 uwertur-suit, a także koncerty przeznaczone na zestawy instrumentów, po które nie sięgał żaden inny kompozytor jego epoki. Pierwsze wiarygodne oszacowanie liczby jego dzieł zostało przedstawione przez muzykologów dopiero w latach 80. i 90. XX w., kiedy opublikowano obszerne katalogi tematyczne. 

Telemann był niemal całkowicie samoukiem. Został kompozytorem wbrew woli swojej rodziny. Pomimo sprzeciwu matki i krewnych, którzy zakazywali mu wszelkiej działalności muzycznej, potajemnie studiował muzykę i komponował, a w wieku zaledwie 12 lat stworzył nawet operę. Po nauce w Magdeburgu, Zellerfeld i Hildesheim rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie w Lipsku, ostatecznie jednak zdecydował się poświęcić karierze muzycznej. W 1705, w wieku 24 lat, opuścił Lipsk po otrzymaniu zaproszenia do objęcia stanowiska kapelmistrza na dworze hrabiego Erdmanna II von Promnitz w Sorau (obecnie Żary). Jego działalność w tym miejscu została przerwana na początku 1706 przez działania wojenne związane z wielką wojną północną. Po krótkim okresie podróży wstąpił na służbę księcia Johanna Wilhelma w Eisenach – mieście narodzin Johanna Sebastiana Bacha, z którym miał się tam spotkać. 24.12.1708 objął stanowisko koncertmistrza, a w sierpniu 1709 został sekretarzem i kapelmistrzem. W czasie pobytu w Eisenach stworzył ogromną liczbę utworów: co najmniej cztery roczne cykle kantat kościelnych, dziesiątki sonat i koncertów oraz wiele innych kompozycji. W 1721 osiedlił się w Hamburgu, gdzie został dyrektorem muzycznym pięciu głównych kościołów miasta. W późniejszym okresie hamburskim odbył podróż do Paryża, gdzie przebywał przez osiem miesięcy w latach 1737–38. Usłyszał tam operę Castor et Pollux Jeana-Philippe’a Rameau, która wywarła na nim ogromne wrażenie. Od tego czasu zaczął włączać elementy francuskiego stylu operowego do swojej twórczości wokalnej. Wcześniej jego głównymi inspiracjami były tradycje włoska i niemiecka. W Hamburgu pozostał do końca życia. Arcydziełem wokalnym tego okresu jest jego Pasja według św. Łukasza z 1728, stanowiąca znakomity przykład w pełni dojrzałego stylu kompozytora. 

W ramach swoich obowiązków zawodowych Telemann stworzył również znaczną liczbę utworów przeznaczonych do kształcenia organistów pozostających pod jego kierunkiem. Należy do nich 48 preludiów chorałowych oraz 20 małych fug (fug modalnych) przeznaczonych do wykonywania wraz z opracowanymi przez niego harmonizacjami 500 hymnów. Muzyka Telemanna łączy cechy stylów narodowych francuskiego, włoskiego i niemieckiego, niekiedy widoczne są w niej również wpływy polskiej muzyki ludowej. Przez całe życie pozostawał otwarty na najnowsze tendencje muzyczne, a jego twórczość stanowi ważne ogniwo między późnym barokiem a wczesnym klasycyzmem. 

Wybrane utwory: Germanicus, opera (1704), Brockes-Passion, oratorium pasyjne (1716), VI Sonates en trio, sonaty triowe (1718), Der geduldige Sokrates, opera komiczna (1721), Admiralitätsmusik, ceremonialna muzyka orkiestrowo-wokalna (1723), Wassermusik, suita orkiestrowa (1723), Pimpinone, opera komiczna / intermezzo (1725), Harmonischer Gottes-Dienst, cykl kantat na głos i basso continuo (1725–26), Orpheus, opera (1726), Methodical Sonatas, sonaty z ornamentacją (1728), Emma und Eginhard, opera (1728), Miriways, opera (1728), Klingende Geographie, komiczna kantata edukacyjna (1729), Flavius Bertaridus(opera, 1729), Fast allgemeines Evangelisch-Musicalisches Liederbuch, zbiór pieśni kościelnych (1730), Paris Quartets, kwartety kameralne (1730), Quadri, zbiór koncertów i kwartetów (1730), 12 Fantazji na flet poprzeczny solo (1732–33), Tafelmusik, zbiór muzyki orkiestrowej, kameralnej i solowej (1733), Singe-, Spiel- und Generalbass-Übungen, pedagogiczne ćwiczenia wokalne i basso continuo (1733), 12 Fantazji na skrzypce solo (1735), 12 Fantazji na violę da gamba solo (1735), 12 Marches héroïques, marsze orkiestrowe (1735), 6 Sonat kanonicznych (1738), Nou­ veaux Quatuors Parisiens, kwartety kameralne (1738), Essercizii musici, zbiór sonat solowych i triowych (1739–40), Matthäus-Passion, pasja (1746), Der Tod Jesu, oratorium (1755), Die Donner-Ode, kantata chóralna / oratorium (1756), Don Quichotte auf der Hochzeit des Comacho, opera (1761), Der Tag des Gerichts, oratorium (1762), Ino, kantata dramatyczna (1765); 

Utwory o niepewnym datowaniu powstania: Koncert altówkowy G-dur TWV 51:G9, Koncert podwójny e-moll na flet prosty i flet poprzeczny TWV 52:e1, Koncert trąbkowy D-dur TWV 51:D7, Koncert orkiestrowy D-dur na trzy trąbki i kotły TWV 54:D4, Koncert orkiestrowy G-dur „Concerto Polonois” TWV 43:G7, Burlesque de Quixotte, suita orkiestrowa TWV 55:G10, Suita a-moll na flet prosty i smyczki TWV 55:a2, Suita orkiestrowa „La Putain” TWV 55:G13, Suita orkiestrowa „Les Nations” TWV 55:B5, Suita orkiestrowa D-dur TWV 55:D18, Suita orkiestrowa C-dur „Alster Echo”, TWV 55:C3, Sonata fagotowa f-moll TWV 41:f1, Sonata e-moll na flet prosty i basso continuo TWV 41:e5, Sonata B-dur na obój i basso continuo TWV 41:B3, Sonata c-moll na violę da gambaTWV 41:c1, Sonata triowa d-moll TWV 42:d10, Sonata triowa Es-dur TWV 42:Es3, Koncert G-dur na czworo skrzypiec TWV 40:201, Koncert podwójny e-moll na flet i skrzypce TWV 52:e3, Koncert potrójny a-moll na dwa flety i fagot TWV 53:a1, Koncert podwójny F-dur na flet prosty i fagot TWV 52:F1, Koncert A-dur na obój d’amore TWV 51:A2, Koncert podwójny G-dur na dwie altówki TWV 52:G3, Suita orkiestrowa B-dur „Les Nations anciennes et modernes” TWV 55:B5.