Krauze, Zygmunt
ur. w 1938 w Warszawie. Jeden z najważniejszych artystów swojego pokolenia, uznany kompozytor, ceniony pianista, pedagog, organizator życia muzycznego i juror ponad 50 międzynarodowych konkursów.
W swojej twórczości wyróżnia cztery kategorie: pierwsza to muzyka unistyczna inspirowana malarstwem Władysława Strze mińskiego, druga – kompozycje przestrzenno-muzyczne wykonywane w specjalnie konstruowanych wnętrzach, trzecia – „muzyka o muzyce”, charakteryzująca się obecnością aluzji i cytatów, czwarta natomiast to subiektywna, głęboko ekspresyjna „muzyka powrotu do korzeni”.
Jego dorobek to ponad 100 utworów orkiestrowych, kameralnych i solowych, muzyka teatralna, a także 10 oper wyprodukowanych m.in. w Nationaltheater Mannheim, Théâtre national de la Colline w Paryżu, Hamburgische Staatsoper, Teatrze Wielkim – Operze Narodowej w Warszawie, Operze Wrocławskiej, Warszawskiej Operze Kameralnej, Operze Bałtyckiej w Gdańsku, Polskiej Operze Królewskiej w Warszawie czy Théâtre du Capitole de Toulouse. W 2012 inscenizacja Polieukta na tej ostatniej scenie (reż. Jorge Lavelli) otrzymała nagrodę Związku Krytyków Francuskich za najlepszy spektakl sezonu. Utwory Krauzego powstawały na zlecenie m.in. ministerstw kultury Polski i Francji, Polskiego Radia, Österreichischer Rundfunk, Westdeutscher Rundfunk Köln, Südwestrundfunk w Baden-Baden, Radio France, Fundação Calouste Gulbenkian w Lizbonie, zespołu Asko|Schönberg i Hong Kong Festival. Były wykonywane na wielu festiwalach w kraju i za granicą, również w renomowanych salach koncertowych, takich jak Wiener Konzerthaus, Het Concertgebouw w Amsterdamie, Palacio de Bellas Artes w Meksyku, Palais des festivals et des congrès w Cannes oraz Beethovenhalle w Bonn. Muzykę Krauzego wydawały m.in. Polskie Nagrania, DUX, Nonesuch, Musical Observations, Collins Classics, Warner Classics, Recommended Records i EMI.
Szczególnie uprzywilejowany jest w jego muzyce fortepian – począwszy od pierwszych kompozycji, przez te będące efektem eksperymentów z zapisem muzycznym i brzmieniem instrumentu oraz gry teatralne, a skończywszy na czterech koncertach fortepianowych, w których wirtuozeria współistnieje z silnym ładunkiem emocjonalnym. Jako koncertujący pianista, Krauze sam prezentuje swoje utwory. W tej roli w 1966 został wyróżniony pierwszą nagrodą na Gaudeamus, konkursie dla wykonawców specjalizujących się w muzyce współczesnej. Od tej pory występuje na najważniejszych estradach Europy, obu Ameryk i Azji. Współpracował z takimi dyrygentami, jak: Gary Bertini, Jan Krenz, Leif Segerstam, Kazimierz Kord, Kazuyoshi Akiyama, Ernest Bour, Hans Zender, Péter Eötvös, Antoni Wit i Luca Pfaff. W 1967 założył zespół Warsztat Muzyczny, którym kierował przez 25 lat i dla którego powstało ponad 120 utworów napisanych przez czołowych twórców z całego świata, w tym przez Louisa Andriessena, Mortona Feldmana, Michaela Nymana, Pera Nørgårda, Mauricia Kagela, Henryka Mikołaja Góreckiego, Wojciecha Kilara, Kazimierza Serockiego i Witolda Szalonka.
Krauze jest absolwentem Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej w Warszawie. Studia kompozytorskie ukończył pod kierunkiem Kazimierza Sikorskiego, a pianistyczne u Marii Wiłkomirskiej. Wiedzę pogłębiał jako stypendysta rządu francuskiego u Nadii Boulanger w Paryżu. Sam prowadzi seminaria i mistrzowskie kursy kompozytorskie od 1965, między innymi w Darmstadcie, Bazylei, Paryżu, Tokio, Sztokholmie, Jerozolimie, Pekinie, Hongkongu oraz na uniwersytetach w Stanach Zjednoczonych: Columbia w Nowym Jorku i Indiana w Bloomington. Jest również pomysłodawcą i organizatorem Międzynarodowego Letniego Kursu Kompozytorskiego SYNTHESIS w Radziejowicach. W latach 1973–74 przebywał w Berlinie jako artysta rezydent na zaproszenie Deutscher Akademischer Austauschdienst. W 1981 był profesorem wizytującym na Uniwersytecie Yale w New Haven, w 1996 otrzymał zaś tytuł Eminent Corresponding Professor Uniwersytetu w południowokoreańskim Daegu. W latach 2002–24 był profesorem kompozycji Akademii Muzycznej w Łodzi, a w latach 2006–10 wykładał na Uniwersytecie Muzycznym Fryderyka Chopina w Warszawie. Został uhonorowany doktoratami honoris causa Narodowego Uniwersytetu Muzycznego w Bukareszcie oraz łódzkiej Akademii Muzycznej.
Działalność Krauzego jako organizatora życia muzycznego rozpoczęła się w 1970, gdy został członkiem komisji programowej Warszawskiej Jesieni. Pełnił tę funkcję 11 lat. W 1980 zainicjował reaktywowanie Polskiego Towarzystwa Muzyki Współczesnej i przez dwie dekady był jego przewodniczącym. W 1982 na zaproszenie Pierre’a Bouleza został doradcą artystycznym Institut de recherche et coordination acoustique/musique (IRCAM). W latach 1983–84 prowadził cotygodniowe audycje muzyczne w radiu France Musique. Polskie środowisko muzyczne uhonorowało go nagrodą Związku Kompozytorów Polskich, dwukrotnie otrzymał nagrodę Ministerstwa Kultury i Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”. Był jednym z członków założycieli oraz prezesem Towarzystwa im. W. Lutosławskiego w Warszawie. Założył też Fundację Ogrody Muzyczne, organizującą Festiwal Ogrody Muzyczne w Warszawie.
Wybrane utwory: Fünf Klavierstücke na fortepian (1957–58), Dwie inwencje na fortepian (1958), Małe wariacje na fortepian (1958), Sześć Melodii Ludowych na fortepian (1958), Trzy etiudy na fortepian (1958), Trio stroikowe na obój, klarnet i fagot (1958), Preludium, intermezzo, postludium na fortepian (1958), Siedem interludiów na fortepian (1958), Tańce gnomów na fortepian (1959), Monodia i fuga na fortepian (1959), Ohne Kontraste na fortepian (1960), Liczby pierwsze na dwoje skrzypiec (1961), Pantuny malajskie na trzy flety i głos altowy (1961), Pięć kompozycji unistycznych na fortepian (1963), Tryptyk na fortepian (1964), I Kwartet smyczkowy (1965), 5X na obiekty, instrumenty, radio z udziałem publiczności (1966), Esquisse na fortepian (1967), Kompozycja przestrzenno-muzyczna nr 1 na sześć taśm (1968), Polichromia na klarnet, puzon, fortepian i wiolonczelę (1968), Utwór na orkiestrę nr 1 (1969), Kompozycja przestrzenno-muzyczna nr 2 na dwie taśmy (1970), II Kwartet smyczkowy (1970), Utwór na orkiestrę nr 2(1970), Fallingwater na fortepian (1971), Stone Music na amplifikowany fortepian (1972), Gloves Music na fortepian z elementami teatralnymi (1972), Voices na 15 dowolnych instrumentów (1972), Folk Music na orkiestrę (1972), One Piano Eight Hands na czworo muzyków grających na rozstrojonym pianinie (1973), Aus aller Welt stammende na 10 instrumentów smyczkowych (1973), Automatophone, kompozycja przestrzenna na 15 mechanizmów grających i 15 amplifikowanych instrumentów szarpanych (1974),Song na od czterech do sześciu dowolnych instrumentów melodycznych (1974), Idyll na czworo solistów grających na instrumentach ludowych (1974), Fête galante et pastorale na orkiestrę i czworo solistów (1975), Soundscape na czworo solistów (1975), Automatophone na instrumenty szarpane i pozytywki (1976), I Koncert fortepianowy na fortepian i orkiestrę (1976), Suite de danses et de chansons na klawesyn i orkiestrę (1977), Music Box Waltz na fortepian (1977), Ballada na fortepian (1978), Koncert skrzypcowy na skrzypce i orkiestrę (1980), Dyptychos na organy (1981), Commencement na klawesyn (1982), Tableau vivant na orkiestrę kameralną (1982), III Kwartet smyczkowy (1982), Utwór na orkiestrę nr 3 (1982), Arabeska na amplifikowany fortepian i orkiestrę kameralną (1983), Fête galante et pastorale, kompozycja przestrzenna / instalacja (1974–84), Blanc-rouge – Paysage d’un pays na dwa wielkie składy orkiestrowe (1985), Je prefere qu’il chante na fagot (1985), Quatuor pour la naissance na klarnet, skrzypce, wiolonczelę i fortepian (1985), Symfonia paryska / Symphonie parisienne na orkiestrę (1986), Nightmare Tango na fortepian (1987), Rivière souterraine na siedmioro wykonawców i siedem taśm (1987), Rzeka podziemna na siedem taśm (1987), From Keyboard to Score na fortepian (1987), Pocztówka z gór na sopran i osiem instrumentów (1988), La chanson du mal-aimé na fortepian (1990), Blue Jay Way, aranżacja utworu The Beatles na fortepian (1990), Dla Alfreda Schlee, z podziwem na kwartet smyczkowy (1991), Marcia na orkiestrę (1991), Refren na fortepian (1993), Kwintet fortepianowy (1993), P-53 na dwa fortepiany, gitarę, gramofony, perkusję, elektronikę i komputer (1994), Terra incognita na 10 instrumentów smyczkowych i fortepian (1994), Rapsod na orkiestrę smyczkową (1995), Pastorale na flet, obój, klarnet, fagot i róg (1995), La Terre na sopran i orkiestrę (1995), II Koncert fortepianowy na fortepian i orkiestrę (1996), Trois chansons na chór mieszany (1997), Serenada na orkiestrę (1998), Divertimento śląskie na kwartet smyczkowy (1998), Emille Bell na smyczki (2000), Pięć pieśni na baryton i fortepian do poezji Tadeusza Różewicza na głos z fortepianem (2000), Balthazar, opera do libretta Ryszarda Peryta (2001), Adieu na rozstrojone pianino i orkiestrę (2001), Iwona, księżniczka Burgunda, opera do libretta Grzegorza Jarzyny i Zygmunta Krauzego (2004), Oda na osiem instrumentów (2004), La naissance et le déroulement d’un reve na fortepian (2005), Bal w operze na chór kameralny i 12 instrumentów (2006), Gwiazda, opera do libretta Helmuta Kajzara (1981/94/2006), Voices for Ljubljana na skrzypce, wiolonczelę, flet, klarnet, puzon, fortepian, perkusję (2007), Aria na 21 źródeł dźwięku (2007), Hymn do tolerancji na orkiestrę (2007), Fanfara na odsłonięcie pomnika Tolerancji w Jerozolimie na cztery trąbki (2007), Pour El na klawesyn (2008), Fields and Hills – Silence na dowolne instrumenty i instrument klawiszowy (2009), Polieukt, opera do libretta Alicji Choińskiej i Jorge Lavellego (2010), Podróż Chopina na chór kameralny a cappella lub z zespołem instrumentów ludowych (2010), Listy na cztery fortepiany i orkiestrę / na dwa fortepiany, czterech pianistów i orkiestrę (2010), Pułapka, opera do libretta Grzegorza Jarzyny i Zygmunta Krauzego (2011), Canzona na zespół instrumentalny (2011), 11 Preludiów na zespół instrumentalny (2012), Memories of the East na orkiestrę 80 chińskich instrumentów (2012), Rivière souterraine 2 na orkiestrę (2013), Olimpia z Gdańska, opera do libretta Krystyny i Blaise’a de Obaldia (2015), Rivière souterraine 2 na dźwięk elektroniczny i orkiestrę kameralną (2015), Idyll 2 na instrumenty ludowe, cztery wokalistki i warstwę elektroniczną (2015), Pięć pieśni na baryton i orkiestrę kameralną do poezji Tadeusza Różewicza (2015), Koncert na akordeon i orkiestrę (2016), Preludia do Bukolik na orkiestrę (2016), Poemat Apollinaire’a na recytującego pianistę grającego na rozstrojonym pianinie i 12 dowolnych instrumentów (2016), Exodus 2016 na orkiestrę kameralną (2016), Rondo na fender rhodes i orkiestrę smyczkową (2017), Francesco, kantata na chór, orkiestrę kameralną i organy (2018), Deklaracja na mezzosopran, baryton i orkiestrę kameralną (2018), Okruchy pamięci na klawesyn (2018), Portret kochanki na akordeon (2018), Yemaya – Królowa mórz, opera familijna do libretta Małgorzaty Sikorskiej-Miszczuk (2019), III Koncert fortepianowy na fortepian i orkiestrę (2019), Exordium na baryton i orkiestrę symfoniczną (2020), Kopernik – Nasza Planeta na sześć głosów mieszanych i orkiestrę smyczkową (2020), Hejnał na carillon (2021), Tren pamięci Krzysztofa Pendereckiego na dwa fortepiany i kwartet smyczkowy (2021), Elegia 2022 na trio fortepianowe (2022), De ira, de dolore na dźwięk elektroniczny i osiem instrumentów (2022), Noc kruków, opera do libretta M. Sikorskiej-Miszczuk (2022), Tren pamięci Krzysztofa Pendereckiego na fortepian i orkiestrę smyczkową (2023), Requiem „In memoriam” na chór mieszany, czterech solistów i orkiestrę kameralną (z sześcioma innymi kompozytorami; 2023), IV Koncert fortepianowy na fortepian i orkiestrę (2023), Rivière souterraine 3 na fortepian, dźwięk elektroniczny i orkiestrę kameralną (2023), Trio smyczkowe (2024), Słuchaj na sopran, klarnet, skrzypce, perkusję i fortepian (2024), Ślub, opera do libretta Krzysztofa Cicheńskiego (2024), Bona Sforza, opera do libretta Vincenza de Vivo (2024), Listen and Think na baryton i zespół instrumentalny (2025), Children’s Requiem na sopran, baryton, chór dziecięcy, chór mieszany i orkiestrę (2025), Écoute na sopran i kwartet smyczkowy (2025), Trzy kompozycje unistyczne (1964) na 30 instrumentów dętych (2025), De arte, de homine na orkiestrę (2025).