Ung, Chinary Międzynarodowy Festiwal Muzyki Współczesnej Warszawska Jesień

przejdź do treści

ur. w 1942 w wiejskiej kambodżańskiej miejscowości Prey Lvea w prowincji Takéo. Jest kambodżańsko-amerykańskim kompozytorem, pedagogiem, archiwistą i wykonawcą, którego życie i twórczość łączą tradycje muzyczne Azji Południowo-Wschodniej z zachodnią współczesną muzyką klasyczną. Dorastał w otoczeniu muzyki ludowej i ceremonialnej, co głęboko ukształtowało jego tożsamość artystyczną. Jako dziecko chłonął brzmienia wiejskich muzyków, zespołów pinpeat i tradycyjnych instrumentów, a zarazem eksperymentował twórczo z własnoręcznie wykonanymi obiektami dźwiękowymi. 

Po przeprowadzce z rodziną do Phnom Penh Ung rozpoczął naukę w nowo utworzonym narodowym konserwatorium muzycznym Kambodży, gdzie studiował zachodnią muzykę klasyczną oraz grę na klarnecie. Głęboko zainspirowany twórczością takich kompozytorów jak Mahler i Mozart, wykształcił w sobie otwartość na różne tradycje muzyczne. W 1963 uzyskał wsparcie Asia Foundation na studia w Manhattan School of Music w Nowym Jorku. Do Stanów Zjednoczonych przybył w 1964 ze skromną znajomością języka angielskiego, lecz z wyraźnie określonymi ambicjami muzycznymi. 

Choć początkowo koncentrował się na grze na klarnecie, wkrótce zwrócił się ku kompozycji i studiował u wpływowego chińsko-amerykańskiego kompozytora Chou Wen-chunga na Columbia University.

Pod jego kierunkiem badał, w jaki sposób kompozytorzy o międzykulturowym doświadczeniu mogą tworzyć oryginalne języki artystyczne zakorzenione zarówno w dziedzictwie, jak i w innowacji. W 1974 uzyskał doktorat z muzyki na Columbia University. Upadek polityczny Kambodży i dojście do władzy Czerwonych Khmerów głęboko wpłynęły na życie Unga. Nie mogąc bezpiecznie powrócić do kraju, żył na emigracji, podczas gdy znaczna część kultury muzycznej Kambodży była niszczona. W latach 1974–85 w dużej mierze zaprzestał komponowania, koncentrując się na zachowaniu kambodżańskich tradycji kulturowych. Zgromadził obszerne archiwa nagrań tradycyjnej muzyki kambodżańskiej, wydał albumy dokumentacyjne nakładem Smithsonian Folkways, nauczał muzyki i kultury Kambodży w Stanach Zjednoczonych, współtworzył Khmer Studies Institute dla uchodźców oraz wykonywał tradycyjną muzykę pinpeat w różnych miejscach Ameryki. W tym okresie starał się również ratować ocalałych członków rodziny z obozów dla uchodźców. 

Stopniowo wrócił do komponowania i rozwijania wysoce indywidualnego języka muzycznego, łączącego estetykę Azji Południowo-Wschodniej, elastyczne koncepcje czasu muzycznego, wysublimowaną ekspresję wokalną i instrumentalną oraz nowoczesne techniki eksperymentalne. Utwory Unga często podejmują tematy duchowości, pamięci, współczucia i uzdrowienia. Przełomem okazała się kompozycja Inner Voices, za którą otrzymał prestiżową Grawemeyer Award for Music Composition w 1989 jako pierwszy amerykański laureat tej nagrody. 

W późniejszych latach Ung po raz pierwszy od ponad trzech dekad ponownie odwiedził Kambodżę, co odnowiło jego emocjonalną i artystyczną więź z ojczyzną. Jego późniejsza muzyka coraz silniej dążyła do podejmowania tematów cierpienia i pojednania poprzez idee buddyjskie, odniesienia do muzyki kambodżańskiej oraz integrację głosów wykonawców z instrumentami. W ciągu swojej kariery wykładał również w takich instytucjach jak Northern Illinois University, Connecticut College, University of Pennsylvania, Arizona State University oraz University of California San Diego, gdzie uzyskał tytuł Distinguished Professor. 

Wybrane utwory: Por na zespół perkusyjny pięciorga wykonawców (1968), Tall Wind na sopran, flet, obój, wiolonczelę i gitarę (1970), Anicca na orkiestrę symfoniczną (1971), Mohori na mezzosopran, flet, obój, wiolonczelę, gitarę, harfę, fortepian i dwoje perkusistów (1973), Khse Buon na wiolonczelę solo (1980; wersja na altówkę solo 2005), Child Song (wersja 1) na flet, altówkę, wiolonczelę i fortepian (1985), Child Song (wersja 2) na flet altowy, altówkę, wiolonczelę i harfę (1985), Inner Voices na orkiestrę symfoniczną (1986), Spiral I na wiolonczelę, fortepian i perkusję (1987), Spiral II na mezzosopran, tubę i fortepian (1989), Grand Spiral na orkiestrę dętą symfoniczną (1990), Spiral III (String Quartet No. 1) na kwartet smyczkowy (1990), Grand Spiral (Desert Flowers Bloom) na orkiestrę symfoniczną (1991), Spiral VI na skrzypce, wiolonczelę i fortepian (1992), Triple Concerto A Sonorous Path na wiolonczelę, fortepian, perkusję i orkiestrę kameralną (1992), Antiphonal Spirals na orkiestrę (1994), Water Rings na orkiestrę (1994), Spiral VII na rożek angielski, klarnet basowy, róg i fagot (1994), Rising Spirals na gitarę (1996), Grand Alap (A Window in the Sky) na perkusję i wiolonczelę (1996), …Still Life After Death na sopran, baryton, flet, fortepian, perkusję, skrzypce i wiolonczelę (1996), Seven Mirrors na fortepian (1997), Luminous Spirals na flet, shakuhachi, gitarę i wiolonczelę (1997), Rising Light na fortepian, sopran, baryton, chór, chór dziecięcy i orkiestrę (1998), Radiant Samadhi na ośmiogłosowy chór (1999), Interlude from „Rising Light” na orkiestrę (2001), Gliding Wind na kontrabas solo (2001), Oracle na flet, skrzypce, klarnet, wiolonczelę i perkusję (2004), Child Song (wersja 3), wersja zrewidowana na flet altowy, altówkę i harfę (2005), Sakrava: An Evening Song for Orchestra na orkiestrę (2005), Spiral IX: Maha Sathukar na baryton, altówkę i perkusję (2006), Rain of Tears, koncert na orkiestrę kameralną (2006), Aura na dwie sopranistki i zespół (2006), Spiral X: In Memoriam na amplifikowany kwartet smyczkowy (2007), Spiral XII: Space Between Heaven and Earth na duży chór mieszany i orkiestrę kameralną (2008), Spiral XIII: Formless Spirals na pipę, altówkę, wiolonczelę, fortepian i perkusję (2009), After Rising Light na sopran i fortepian (2009), Cinnabar Heart na marimbę solo i głos (2009), Spiral XI: Mother and Child na śpiewającego altowiolistę (2009), After Rising Light na tenor i fortepian (2011), In Memoriam na trio fortepianowe (2011), Spiral XIV: Nirmitta na klarnet, fortepian i dwóch perkusistów (2012), Singing Inside Aura na amplifikowanego śpiewającego altowiolistę i zespół kameralny (2013), Neak Pean na flet i rożek angielski (2017), Spiral XII: Space Between Heaven and Earth na 13 solistów wokalnych i zespół kameralny (2017), Singing Inside Aura na amplifikowanego śpiewającego altowiolistę i tradycyjną orkiestrę koreańską (2017), Four Elements na marimbę solo i głos (2018), Therigatha Inside Aura na dwie śpiewaczki i troje śpiewających instrumentalistów (2018), Songs of Ananda Thera na marimbę solo i głos (2020), Bot Tanvaay (Musical Offering) na instrumenty dęte, smyczkowe i tradycyjny instrument khmerski (2022), Khmeraspora Triptych na zespół smyczkowy, obój solo, dwoje perkusistów, śpiewaka/mówcę (części I i II) oraz Khmer Pinpeat Ensemble (część III) (2023), Seven Apsara Dances dla Paul Dresher Ensemble, z altówką i tradycyjnymi instrumentami wietnamskimi (2023), Intertwining Shadows na śpiewającego flecistę, śpiewającego pianistę i taśmę (2025).